Disleksi Nedenleri

Özgül öğrenme güçlüğü (disleksi vd.) konusuna dair çalışmaların tıbba bakan yönünde, disleksinin (ve diğer öğrenme güçlüklerinin) neden kaynaklandıkları (etiyoloji) sorusu yatmaktadır.

Yazının ilerleyen kısımlarında okuyacağınız üzere, disleksinin bu tıbbi nedenleri için henüz doğrudan kanıtlar yoktur. Birçok neden için potansiyel bir neden olduğu görüşü hakimdir. Henüz disleksinin tam olarak nedeni tespit edilmemiş olmakla birlikte tüm bu nedenler bir başka bozukluğun sebebi de olabilirler.

Tıbbi gelişmeler henüz disleksinin ve diğer öğrenme güçlüklerinin nedenlerini tam olarak tespit edememiş olsa da, hali hazırda öğrenme güçlüğüne dair birçok tıbbi çalışma sürmektedir.

Bu yazımızda disleksinin potansiyel nedenleri üzerinde duracağız;

Genetik faktörler

Yapılmış birçok araştırma disleksi ve genetik arasında güçlü bir bağ olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle tek yumurta ikizleri üzerinde yapılan çalışmalar, genetik faktörlerin disleksi nedeni olabileceği konusunda güçlü bir yaklaşımdır.

Disleksik bir bireyin kardeşleri arasında kimi okuma sorunlarının olma sıklığı %40 dolaylarındadır.

Beynin fonksiyonel yapısı

Her bireyin beyin yapısı farklıdır. Bu elbette ki disleksik bireyler için de geçerlidir. Beyinlerinin bölümleri arasındaki yolların kurduğu etkileşim ve bağlantılar verimsiz olabilir. Birçok uzman disleksik bireylerin yaşadıkları problemlerin beyinlerinin yapılarıyla ilgili değil, beyinlerinin nasıl çalıştığıyla (fonksiyonel yapı) ilgili bir durum olduğunu düşünmektedir.

Beyin, okuma sürecinde sayfada gördüğümüz sembolleri seslere dönüştürür, ve bu sesleri birleştirerek anlamlı bir kelime elde eder. Beyinlerimizdeki kimi bölgeler dil ile ilgili becerilerden sorumludurlar. Disleksik bireylerin beyinlerinin bu bölgeleri verimli bir etkileşim içerisinde çalışamıyor olabilir.

Hamilelikte alkol-sigara ve diğer yabancı madde etkileri

Yapılmış olan birçok çalışma, gebelik sürecinde annenin alkol, sigara, ve diğer kimyasallar gibi yabancı maddelere maruz kalması ile düşük zeka kapasitesi veya öğrenme güçlüğüne sebep olması arasındaki ilişkiye işaret etmiştir.

Doğum öncesi veya doğum anı nedenleri

Doğum esnasında olağan dışı yaşanmış bir gelişme (doğum süresinin uzaması, fiziksel müdahaleler) araştırmacılar tarafından (doğrudan olmasa da) öğrenme güçlüklerinin olası bir nedeni olarak değerlendirilmektedir.

Doğum sonrası etkenler

Araştırmacıların yoğun bir şekilde üzerinde durdukları konudur.  Kimi yabancı maddelere maruz kalan (örn. kurşun) çocukların kimi bilişsel süreçlerde (sözel performans, dikkat, dil işleme süreçleri) kimyasala daha düşük düzeyde maruz kalmış çocuklara göre daha düşük performans sergiledikleri gözlemlenmiştir. Birçok kimyasal madde öğrenme güçlüklerinin kaynağı konusunda dolaylı yoldan ilişkilendirilmiştir.

Doğum sonrası yabancı maddeye maruz kalmanın dışında kafa travmaları da kimi öğrenme güçlüklerinin sebebi olarak düşünülmektedir.

Bender N. William, Öğrenme Güçlüğü Olan Bireyler ve Eğitimleri, Nobel Yay. 
https://www.understood.org/en/learning-attention-issues/child-learning-disabilities/dyslexia/dyslexia-possible-causes#slide-4